Kỳ thi đánh giá năng lực: Cánh cửa thực chất để chạm tay vào đại học

Kỳ thi đánh giá năng lực đang trở thành xu hướng tuyển sinh chủ đạo, giúp học sinh khẳng định giá trị thực chất và mở rộng cơ hội bước vào các trường đại học top đầu hiện nay.

Trong những năm gần đây, bức tranh tuyển sinh đại học tại Việt Nam đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Thay vì dồn toàn bộ kỳ vọng vào một kỳ thi duy nhất, học sinh và phụ huynh đang chủ động tìm kiếm những “lối đi riêng” thông qua các kỳ thi đánh giá năng lực (ĐGNL) và đánh giá tư duy (ĐGTD). Ghi nhận vào năm 2026, số lượng thí sinh đăng ký tham gia các kỳ thi riêng này đã chạm mức kỷ lục, minh chứng cho việc đa dạng hóa phương thức xét tuyển không còn là xu hướng nhất thời mà đã trở thành chiến thuật thông minh để gia tăng cơ hội trúng tuyển.

Những “pháo đài” kiến thức: Từ Đánh giá năng lực đến Đánh giá tư duy

Điểm khác biệt lớn nhất của các kỳ thi riêng so với kỳ thi tốt nghiệp THPT chính là yêu cầu về tư duy. Thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ hay giải toán theo khuôn mẫu, các đề thi này đòi hỏi thí sinh phải có khả năng phân tích, tổng hợp và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Điển hình như tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, quy mô tổ chức năm nay đã được mở rộng với 12 môn thi, bổ sung những lĩnh vực mang tính thời đại như Công nghệ, Tin học, Giáo dục Kinh tế và Pháp luật. Điều này cho thấy nhà trường muốn tuyển chọn những sinh viên không chỉ giỏi lý thuyết mà còn nhạy bén với sự thay đổi của xã hội.

Song song đó, Kỳ thi đánh giá tư duy (TSA) của Đại học Bách khoa Hà Nội tiếp tục là “thước đo” chuẩn xác cho những học sinh theo đuổi khối ngành kỹ thuật và công nghệ. Ngoài ra, các trường thuộc khối công an, quân đội và các trường sư phạm trọng điểm cũng duy trì những kỳ thi chuyên biệt để đảm bảo tuyển chọn đúng đối tượng, phù hợp với đặc thù đào tạo khắt khe của ngành.

Thay đổi từ góc nhìn thực tế: Không chỉ là điểm số mà là trải nghiệm

Đối với nhiều học sinh, việc tham gia kỳ thi ĐGNL không chỉ là tìm thêm một phương án dự phòng mà là một cuộc thử thách bản thân. Em Nguyễn Hương Giang, học sinh lớp 12C1, Trường THPT Hàm Yên (Tuyên Quang), chia sẻ về trải nghiệm với kỳ thi của Đại học Sư phạm Hà Nội: “Đề thi không đi theo khuôn mẫu, yêu cầu tư duy độc lập và khả năng liên hệ thực tế rất cao. Dù áp lực nhưng đây là cơ hội để em giảm bớt gánh nặng cho kỳ thi tốt nghiệp THPT.”

Không chỉ học sinh, phụ huynh cũng dần thay đổi nhận thức. Chị Lê Thị Thu (phường Minh Xuân, Tuyên Quang) cho biết dù con trai chưa đạt kết quả như kỳ vọng trong kỳ thi TSA của Đại học Bách khoa Hà Nội, nhưng gia đình vẫn coi đó là một trải nghiệm quý giá. Việc được cọ xát thực tế, làm quen với áp lực phòng thi và tiếp cận sớm với phương pháp tư duy bậc đại học chính là hành trang quan trọng cho con trong tương lai.

Lời khuyên từ chuyên gia: Cần sự chuyển dịch trong phương pháp dạy và học

Khi cánh cửa vào đại học không còn phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất, hệ thống giáo dục phổ thông cũng cần có những điều chỉnh tương ứng. Tiến sĩ Hà Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Chính trị và Tâm lý giáo dục, Trường Đại học Tân Trào, nhấn mạnh rằng việc dạy và học cần chuyển dịch theo hướng thực chất hơn, tập trung vào phát triển năng lực cá nhân thay vì chạy theo điểm số.

Để chinh phục các kỳ thi ĐGNL và ĐGTD, các chuyên gia khuyến nghị thí sinh nên áp dụng chiến thuật sau:

• Xây dựng lộ trình học tập khoa học: Không học vẹt, hãy tập trung hiểu bản chất vấn đề và rèn luyện kỹ năng kết nối kiến thức liên môn.
• Rèn luyện tư duy phản biện: Tập đặt câu hỏi “Tại sao?” và “Như thế nào?” trước mỗi vấn đề thực tế.
• Quản trị tâm lý: Tập luyện giải đề trong áp lực thời gian để làm quen với cường độ thi thật.
• Định hướng nghề nghiệp sớm: Xác định rõ thế mạnh bản thân để chọn kỳ thi phù hợp nhất với năng lực và mục tiêu nghề nghiệp.

Nhìn chung, sự đa dạng trong phương thức tuyển sinh là một tín hiệu tích cực, tạo điều kiện cho những học sinh có năng lực thực chất tỏa sáng. Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi sự nỗ lực tự thân và chiến lược chuẩn bị kỹ lưỡng từ phía thí sinh.

Bạn đánh giá thế nào về xu hướng thi đánh giá năng lực hiện nay? Liệu phương thức này có thực sự công bằng và phản ánh đúng thực lực của học sinh? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận bên dưới!