Bảo tồn văn hóa dân tộc: Cần chính sách đãi ngộ xứng tầm cho nghệ nhân

Việc xây dựng chính sách trợ cấp và bảo hiểm cho các nghệ nhân dân tộc thiểu số là giải pháp cấp thiết nhằm bảo tồn những giá trị di sản văn hóa đang dần mai một.

Tại phiên thảo luận của Quốc hội khóa XVI sáng ngày ²²⁄₄ về cơ chế phát triển văn hóa, đại biểu Nàng Xô Vi (đoàn Quảng Ngãi) đã đưa ra những kiến nghị mang tính thực tiễn cao. Theo đó, việc hỗ trợ nghệ nhân không chỉ là vấn đề tài chính mà còn là sự ghi nhận xứng đáng cho những “báu vật nhân văn sống” đang miệt mài gìn giữ bản sắc dân tộc.

Thực trạng đáng báo động về nguồn nhân lực di sản

Hiện nay, tại nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số, số lượng nghệ nhân am hiểu sâu sắc về phong tục, tiếng nói và dân ca chỉ còn đếm trên đầu ngón tay. Đáng chú ý, công tác truyền dạy của họ vẫn mang tính tự phát, hoàn toàn thiếu đi sự hỗ trợ về lương, bảo hiểm xã hội hay bảo hiểm y tế. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về tính bền vững của công tác bảo tồn khi những người “giữ lửa” thiếu đi sự an tâm về cuộc sống.

Chuyển đổi tư duy: Từ “bảo tồn tĩnh” sang “bảo tồn sống”

Đại biểu Nàng Xô Vi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển đổi phương thức tiếp cận di sản. Thay vì chỉ lưu trữ trong hồ sơ hay bảo tàng, văn hóa cần được nuôi dưỡng ngay trong đời sống cộng đồng. Chiến lược “bảo tồn sống” bao gồm các trụ cột chính:

• Truyền dạy thực tế: Đưa các nghệ nhân vào môi trường sư phạm, trực tiếp truyền thụ cho thế hệ trẻ tại các trường nội trú.
• Gắn kết kinh tế: Tạo sinh kế bền vững từ chính các sản phẩm văn hóa bản địa, giúp nghệ nhân có thu nhập từ di sản.
• Số hóa di sản: Xây dựng danh mục văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp, ứng dụng công nghệ để lưu trữ tư liệu trước nguy cơ biến mất.

Giải pháp tài chính dài hạn

Để các kiến nghị không chỉ dừng lại ở lời nói, cần có nguồn lực tài chính ổn định gắn liền với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển vùng dân tộc thiểu số. Việc bổ sung cơ chế đãi ngộ cụ thể cho nghệ nhân, phù hợp với Luật Di sản văn hóa 2024, sẽ tạo tiền đề quan trọng để các địa phương chủ động triển khai kế hoạch bảo tồn phù hợp với từng cộng đồng dân cư. Bạn nghĩ sao về việc chuyên nghiệp hóa vai trò của nghệ nhân trong xã hội hiện đại? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn bên dưới.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao cần có chính sách trợ cấp cho nghệ nhân dân tộc thiểu số?Vì nhiều nghệ nhân hiện đang làm việc tự phát, không có thu nhập ổn định hay bảo hiểm, trong khi họ là người nắm giữ những giá trị văn hóa quý giá đang đứng trước nguy cơ mai một.

Tư duy “bảo tồn sống” là gì?Là việc đưa văn hóa vào đời sống hằng ngày, thông qua truyền dạy trực tiếp cho thế hệ trẻ và tạo sinh kế từ giá trị bản địa thay vì chỉ lưu trữ trong bảo tàng.

Các đề xuất cụ thể của đại biểu Nàng Xô Vi là gì?Bao gồm trợ cấp thường xuyên, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, hỗ trợ kinh phí truyền dạy và tài liệu cho các nghệ nhân thuộc nhóm dân tộc thiểu số rất ít người.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần có chính sách trợ cấp cho nghệ nhân dân tộc thiểu số?

Vì nhiều nghệ nhân hiện đang làm việc tự phát, không có thu nhập ổn định hay bảo hiểm, trong khi họ là người nắm giữ những giá trị văn hóa quý giá đang đứng trước nguy cơ mai một.

Tư duy “bảo tồn sống” là gì?

Là việc đưa văn hóa vào đời sống hằng ngày, thông qua truyền dạy trực tiếp cho thế hệ trẻ và tạo sinh kế từ giá trị bản địa thay vì chỉ lưu trữ trong bảo tàng.

Các đề xuất cụ thể của đại biểu Nàng Xô Vi là gì?

Bao gồm trợ cấp thường xuyên, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, hỗ trợ kinh phí truyền dạy và tài liệu cho các nghệ nhân thuộc nhóm dân tộc thiểu số rất ít người.