Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia 2026-2035: Đòn bẩy nâng tầm vị thế hàng Việt

Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia 2026-2035 vừa được phê duyệt không chỉ là khung pháp lý mà còn là đòn bẩy chiến lược giúp doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Việc Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng ký Quyết định phê duyệt Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026-2035 đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng trong tư duy quản trị chất lượng. Thay vì chỉ đóng vai trò kiểm soát, hệ thống Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) giờ đây được định nghĩa là một “hạ tầng thể chế mềm”. Đây chính là nền tảng cốt lõi để hiện thực hóa các mục tiêu về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, tạo tiền đề cho các động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Mục tiêu đột phá: Hài hòa quốc tế và làm chủ công nghệ chiến lược

Một trong những thách thức lớn nhất của hàng hóa Việt Nam khi xuất khẩu là rào cản kỹ thuật (TBT). Để giải quyết bài toán này, Chiến lược đặt ra những con số cụ thể và đầy tham vọng:

• Đến năm 2030: Phấn đấu 75% TCVN hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế hoặc tiêu chuẩn của các nước phát triển. Đặc biệt, 100% lĩnh vực trong Khung phân loại TCVN phải tương thích với phân loại cấp 2 của Khung phân loại tiêu chuẩn quốc tế (ICS) của ISO.
• Đến năm 2035: Nâng tỷ lệ hài hòa lên 80%, trong đó 60% TCVN được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tiễn của các thị trường trọng điểm.

Tiên phong trong các lĩnh vực công nghệ mới

Không dừng lại ở việc “đi sau”, Việt Nam đang hướng tới việc tham gia định hình cuộc chơi. Chiến lược tập trung xây dựng khoảng 100 TCVN mới cho các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), mã hóa và trung tâm dữ liệu. Việc chuẩn hóa các công nghệ này không chỉ giúp quản lý nhà nước hiệu quả hơn mà còn tạo môi trường an toàn, đồng bộ cho các startup công nghệ phát triển.

Khẳng định vị thế tại các tổ chức tiêu chuẩn hóa toàn cầu

Để có tiếng nói trong việc xây dựng luật chơi quốc tế, Việt Nam đặt mục tiêu tăng cường sự hiện diện tại các Ban kỹ thuật của ISO, IEC, ITU. Cụ thể, phấn đấu đạt tỷ lệ tham gia 60% vào năm 2030 và tiến tới 100% vào năm 2035 đối với các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Việc chủ trì hoặc đồng chủ trì từ 5-10 dự án xây dựng tiêu chuẩn quốc tế sẽ là minh chứng cho năng lực chuyên môn của các chuyên gia Việt Nam trên trường quốc tế.

Thay đổi tư duy: Đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm xây dựng tiêu chuẩn

Điểm cốt lõi của chiến lược lần này là sự dịch chuyển từ cách tiếp cận “áp đặt từ trên xuống” sang “xây dựng từ nhu cầu thực tế”. Doanh nghiệp không còn là đối tượng thụ động áp dụng tiêu chuẩn mà trở thành chủ thể trực tiếp xây dựng.

Thúc đẩy sự tham gia của khối tư nhân và viện nghiên cứu

Chiến lược đặt mục tiêu 50% TCVN xây dựng mới phải có sự góp sức của doanh nghiệp, hiệp hội, viện nghiên cứu và trường đại học. Điều này đảm bảo tiêu chuẩn đưa ra không bị xa rời thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Hỗ trợ SMEs và nâng cao chất lượng hàng hóa

Nhận diện khó khăn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs), Chính phủ triển khai chương trình hỗ trợ tối thiểu 50.000 doanh nghiệp tiếp cận TCVN thông qua tư vấn, đào tạo và hỗ trợ tài chính. Mục tiêu là đạt trung bình 50.000 chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn mỗi năm, giúp sản phẩm Việt xóa bỏ mác “giá rẻ’ để tiến tới ‘chất lượng cao’.

Số hóa hệ thống tiêu chuẩn với chuẩn SMART Standards

Một bước đi mang tính cách mạng là lộ trình chuyển đổi toàn bộ hệ thống TCVN sang định dạng máy đọc được (machine-readable). Việc áp dụng chuẩn SMART Standards của IEC/ISO cho ít nhất 80% TCVN ưu tiên sẽ tạo ra cuộc cách mạng trong kiểm tra tuân thủ. Khi tiêu chuẩn được số hóa, việc tự động hóa kiểm tra, cấp “hộ chiếu số” cho sản phẩm sẽ trở nên khả thi, giảm thiểu chi phí vận hành và sai sót do con người.

Phát triển nguồn nhân lực: Chìa khóa thực thi chiến lược

Để vận hành bộ máy này, Việt Nam cần những “kiến trúc sư” về tiêu chuẩn. Mục tiêu đào tạo 300 chuyên gia đủ năng lực tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế và bồi dưỡng 5.000 lượt cán bộ, công chức trong các ngành trọng điểm là yêu cầu cấp thiết để không bị tụt hậu trong kỷ nguyên kinh tế số.

Góc nhìn chuyên gia: Việc chuyển đổi sang SMART Standards và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp cho thấy Việt Nam đang tiếp cận tiêu chuẩn hóa theo hướng hiện đại: coi tiêu chuẩn là công cụ cạnh tranh thay vì là rào cản hành chính. Để thành công, các doanh nghiệp cần chủ động hơn nữa trong việc nghiên cứu các tiêu chuẩn quốc tế thay vì đợi hướng dẫn từ cơ quan quản lý.

Bạn đánh giá thế nào về vai trò của tiêu chuẩn quốc gia trong việc thúc đẩy xuất khẩu hàng Việt? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn hoặc liên hệ với chúng tôi để tìm hiểu thêm về các lộ trình áp dụng TCVN cho doanh nghiệp!