Mỹ điều tra 120 phòng thí nghiệm sinh học nước ngoài: Ngăn thảm họa virus

Việc Mỹ điều tra hơn 120 phòng thí nghiệm sinh học tại nước ngoài nhằm chấm dứt các nghiên cứu tăng cường chức năng nguy hiểm là bước đi then chốt để bảo vệ an ninh y tế toàn cầu.

Thông tin này vừa được Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ (DNI) Tulsi Gabbard xác nhận vào ngày ¹¹⁄₅. Đây không đơn thuần là một cuộc rà soát hành chính, mà là một chiến dịch quy mô lớn nhằm thắt chặt quản lý đối với các cơ sở nghiên cứu sinh học được Washington tài trợ trong nhiều thập kỷ qua, vốn tiềm ẩn nguy cơ phát tán các chủng virus độc hại ra môi trường.

Mục tiêu trọng tâm: Chấm dứt nghiên cứu “tăng cường chức năng”

Cuộc điều tra được triển khai theo sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump, tập trung đặc biệt vào các công trình nghiên cứu “tăng cường chức năng” (gain-of-function). Đối với những người làm chuyên môn trong lĩnh vực vi sinh học, đây là loại nghiên cứu làm thay đổi đặc tính của mầm bệnh để tăng khả năng lây truyền hoặc độc lực, nhằm mục đích hiểu rõ hơn về sự tiến hóa của virus.

Tuy nhiên, ranh giới giữa nghiên cứu khoa học và rủi ro thảm họa là rất mong manh. Những hoạt động này thường dẫn đến các “nghiên cứu lưỡng dụng đáng lo ngại” (DURC). Điều này có nghĩa là kết quả nghiên cứu, dù ban đầu phục vụ mục đích y tế, nhưng hoàn toàn có thể bị lợi dụng hoặc vô tình gây ra sự cố rò rỉ, tạo ra những mầm bệnh nguy hiểm vượt tầm kiểm soát của con người.

Bà Gabbard nhấn mạnh rằng nhóm công tác của DNI đang rà soát chi tiết: vị trí chính xác của các phòng thí nghiệm, danh mục mầm bệnh đang lưu trữ và nội dung chi tiết của các dự án nghiên cứu để kịp thời đình chỉ những công trình đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng toàn cầu.

Quy mô rà soát và những “điểm nóng” an ninh sinh học

Theo dữ liệu từ Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (ODNI), mạng lưới các phòng thí nghiệm này trải rộng trên hơn 30 quốc gia. Đáng chú ý, nhiều cơ sở trong số này từng nhận tài trợ thông qua chương trình của Bộ Chiến tranh Mỹ nhằm tiêu hủy vũ khí hủy diệt hàng loạt (WMD) sau thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Trong số đó, Ukraine trở thành tâm điểm gây lo ngại nhất với hơn 40 phòng thí nghiệm đang bị rà soát. Trong bối cảnh xung đột quân sự kéo dài với Nga, các chuyên gia an ninh cảnh báo những cơ sở này đối mặt với “nguy cơ bị xâm nhập” cao. Việc mất kiểm soát đối với các mẫu bệnh phẩm trong vùng chiến sự có thể dẫn đến những kịch bản khủng khiếp về an ninh sinh học.

Bài học đắt giá từ đại dịch COVID-19 và lỗ hổng quản lý

Nhìn lại đại dịch COVID-19, bà Tulsi Gabbard cho rằng đây là minh chứng rõ ràng nhất về tác động thảm khốc khi các mầm bệnh nguy hiểm rò rỉ từ phòng thí nghiệm. Bà cũng đưa ra cáo buộc gay gắt đối với các chính quyền tiền nhiệm về việc che giấu sự tồn tại của các cơ sở sinh học do Mỹ tài trợ, thậm chí gây áp lực lên những người cố gắng công khai sự thật.

Một trong những vấn đề nhức nhối nhất là cơ chế giám sát lỏng lẻo. Nguồn vốn liên bang thường được chuyển qua nhiều cấp trung gian, từ cơ quan chính phủ đến các đơn vị nhận thầu phụ, tạo ra những “vùng xám” khiến công chúng và chính cơ quan quản lý không thể nắm bắt chính xác những thí nghiệm nguy hiểm nào đang thực sự diễn ra.

Trước thực trạng này, vào tháng ⁵⁄₂₀₂₅, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh cấm toàn bộ tài trợ liên bang cho các nghiên cứu tăng cường chức năng tại những quốc gia thiếu cơ chế giám sát nghiêm ngặt. Quyết định này khẳng định quan điểm: sự bất cẩn trong nghiên cứu sinh học có thể dẫn đến sự hủy diệt trên quy mô toàn cầu.

Góc nhìn chuyên gia: Cân bằng giữa tiến bộ khoa học và an toàn sinh học

Việc thắt chặt quản lý các phòng thí nghiệm sinh học là cần thiết, nhưng cũng đặt ra thách thức cho cộng đồng khoa học trong việc phát triển vaccine và thuốc điều trị. Tuy nhiên, khi đối mặt với rủi ro tồn vong, nguyên tắc “phòng ngừa tối đa” phải được ưu tiên. Việc minh bạch hóa danh mục mầm bệnh và thiết lập tiêu chuẩn an toàn sinh học (Biosafety Level - BSL) khắt khe trên toàn cầu là con đường duy nhất để ngăn chặn những “thiên nga đen” y tế trong tương lai.

Theo bạn, liệu việc cấm tài trợ nghiên cứu tăng cường chức năng có làm chậm tiến trình y học, hay là biện pháp bảo vệ nhân loại kịp thời? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Nghiên cứu ‘tăng cường chức năng’ (gain-of-function) là gì?Đây là loại nghiên cứu làm thay đổi đặc tính di truyền của virus hoặc vi khuẩn để tăng khả năng lây truyền hoặc độc lực, nhằm mục đích nghiên cứu vaccine và thuốc điều trị, nhưng tiềm ẩn rủi ro rò rỉ mầm bệnh nguy hiểm.

Tại sao các phòng thí nghiệm tại Ukraine lại bị đặc biệt quan tâm?Vì hiện có hơn 40 phòng thí nghiệm tại đây nhận tài trợ từ Mỹ và chúng đang nằm trong vùng xung đột quân sự, dẫn đến nguy cơ bị xâm nhập hoặc mất kiểm soát an toàn sinh học.

Mục đích cuối cùng của cuộc điều tra do DNI thực hiện là gì?Nhằm xác định vị trí, loại mầm bệnh và nội dung nghiên cứu tại hơn 120 phòng thí nghiệm nước ngoài để chấm dứt các công trình tăng cường chức năng nguy hiểm, bảo vệ an ninh y tế thế giới.

Câu hỏi thường gặp

Nghiên cứu ‘tăng cường chức năng’ (gain-of-function) là gì?

Đây là loại nghiên cứu làm thay đổi đặc tính di truyền của virus hoặc vi khuẩn để tăng khả năng lây truyền hoặc độc lực, nhằm mục đích nghiên cứu vaccine và thuốc điều trị, nhưng tiềm ẩn rủi ro rò rỉ mầm bệnh nguy hiểm.

Tại sao các phòng thí nghiệm tại Ukraine lại bị đặc biệt quan tâm?

Vì hiện có hơn 40 phòng thí nghiệm tại đây nhận tài trợ từ Mỹ và chúng đang nằm trong vùng xung đột quân sự, dẫn đến nguy cơ bị xâm nhập hoặc mất kiểm soát an toàn sinh học.

Mục đích cuối cùng của cuộc điều tra do DNI thực hiện là gì?

Nhằm xác định vị trí, loại mầm bệnh và nội dung nghiên cứu tại hơn 120 phòng thí nghiệm nước ngoài để chấm dứt các công trình tăng cường chức năng nguy hiểm, bảo vệ an ninh y tế thế giới.