Ván bài ngoại giao Iran - Mỹ: Niềm tin đổ vỡ và bài toán eo biển Hormuz

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi vừa khẳng định Tehran hoàn toàn không tin tưởng Mỹ, coi đây là rào cản lớn nhất đối với mọi nỗ lực khôi phục quan hệ Iran - Mỹ.

Phát biểu trước báo giới tại New Delhi (Ấn Độ), ông Araghchi không ngần ngại chỉ trích thái độ của Washington. Theo ông, sau 40 ngày chiến sự, khi Mỹ nhận thấy không thể đạt được các mục tiêu quân sự, họ mới bắt đầu đề xuất đàm phán. Việc thiếu hụt niềm tin trầm trọng từ phía Iran không chỉ là một cảm xúc chính trị mà là kết quả từ những xung đột kéo dài, khiến mọi nỗ lực ngoại giao hiện nay trở nên cực kỳ khó khăn.

Sự mâu thuẫn trong thông điệp của Washington

Một điểm đáng chú ý trong phân tích của ông Araghchi là sự bất nhất trong các thông điệp từ Nhà Trắng. Trong khi Tổng thống Donald Trump công khai tuyên bố các đề xuất của Iran là “không thể chấp nhận được”, thì ở một kênh khác, Tehran lại nhận được những tín hiệu cho thấy Mỹ sẵn sàng tiếp tục tương tác và đàm phán để chấm dứt xung đột.

Sự vênh nhau giữa phát ngôn công khai và ngoại giao kín này càng làm sâu sắc thêm sự hoài nghi của Tehran. Dù thừa nhận lệnh ngừng bắn hiện tại đang ở trạng thái “rất chông chênh”, Iran vẫn nỗ lực duy trì nó như một khoảng lặng cần thiết để tìm kiếm một giải pháp bền vững hơn thông qua đối thoại.

Eo biển Hormuz: Quân bài chiến lược và an ninh năng lượng

Vấn đề nóng nhất hiện nay chính là quyền kiểm soát eo biển Hormuz - huyết mạch vận chuyển dầu mỏ toàn cầu. Ngoại trưởng Araghchi khẳng định Tehran vẫn cho phép tàu thuyền qua lại nếu có sự phối hợp với hải quân Iran, ngoại trừ các quốc gia đang trong tình trạng xung đột trực tiếp với họ.

Tuy nhiên, tình hình tại đây vẫn hết sức phức tạp. Việc Iran nhấn mạnh “quyền chủ quyền” đối với eo biển này là một thông điệp cứng rắn gửi tới Washington, đặc biệt khi Mỹ đang gây áp lực buộc Tehran phải mở cửa hoàn toàn tuyến đường thủy này để ổn định giá năng lượng thế giới.

Vai trò trung gian của Trung Quốc và áp lực từ Trump

Trong thế bế tắc, Iran bày tỏ sự tin tưởng đối với Bắc Kinh. Với vị thế là đối tác chiến lược và khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất của Iran, Trung Quốc được xem là bên trung gian có đủ uy tín và thiện chí để điều phối hòa bình. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng đã thể hiện quan điểm thẳng thắn khi cho rằng cuộc xung đột Mỹ-Israel với Iran là điều không đáng xảy ra và không có lý do gì để tiếp tục.

Ngược lại, Tổng thống Donald Trump lại thể hiện sự thiếu kiên nhẫn. Dù tuyên bố đã đạt được đồng thuận với Chủ tịch Tập Cận Bình về việc yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz, nhưng sau đó ông lại khẳng định không yêu cầu sự hỗ trợ nào từ Trung Quốc. Sự mâu thuẫn này cho thấy một chiến lược gây áp lực tối đa nhưng thiếu một lộ trình ngoại giao nhất quán.

Nhìn lại lộ trình hòa bình: Những điều kiện khắt khe

Chiến dịch quân sự bắt đầu từ ngày ²⁸⁄₂ đã dẫn đến một lệnh ngừng bắn mong manh từ ⁸⁄₄ thông qua trung gian Pakistan. Để đạt được một thỏa thuận hòa bình thực sự, Iran đưa ra những yêu cầu không thể thỏa hiệp:

• Chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, đặc biệt là tại Lebanon.
• Được bồi thường thỏa đáng cho những thiệt hại do xung đột gây ra.
• Công nhận quyền chủ quyền đối với eo biển Hormuz.

Với thái độ kiên quyết của trưởng đoàn đàm phán Iran vào ngày ¹²⁄₅, rõ ràng Tehran đang đặt Mỹ vào thế phải chấp nhận kế hoạch hòa bình của họ nếu không muốn đối mặt với một thất bại chiến lược tại vùng Vịnh.

Góc nhìn chuyên gia: Cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ không còn đơn thuần là tranh chấp lãnh thổ hay chính trị, mà là cuộc chiến về niềm tin và quyền kiểm soát năng lượng. Khi niềm tin đã chạm đáy, mọi cam kết trên giấy tờ sẽ trở nên vô nghĩa nếu không có một cơ chế bảo chứng quốc tế đủ mạnh. Liệu Trung Quốc có thể trở thành “chiếc cầu nối” thực sự hay chỉ là một bên quan sát trong ván bài quyền lực này?

Bạn nghĩ sao về khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình bền vững giữa Iran và Mỹ? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới!