Siết chặt nhập khẩu nông sản từ 1/6/2026: Doanh nghiệp Việt cần làm gì?

Việc xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc từ ngày 1/6/2026 sẽ đối mặt với những quy định khắt khe hơn về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi.

Thị trường Trung Quốc vốn là đối tác thương mại khổng lồ nhưng cũng đầy biến động. Việc Hải quan Trung Quốc (GACC) liên tục cập nhật các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS) cho thấy một xu hướng rõ rệt: Họ không còn chấp nhận những lô hàng “tạm ổn”, mà yêu cầu sự chuẩn xác tuyệt đối trong từng chi tiết hồ sơ và chất lượng sản phẩm.

Nghị định 280: “Rào cản” mới từ thư giới thiệu của cơ quan thẩm quyền

Điểm mấu chốt trong thay đổi lần này là Nghị định 280 và Thông báo số ²⁷⁄₂₀₂₆ của GACC. Thay vì cho phép doanh nghiệp tự đăng ký một cách rộng rãi, Trung Quốc hiện yêu cầu 18 nhóm thực phẩm bắt buộc phải có thư giới thiệu từ cơ quan có thẩm quyền (tại Việt Nam là Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) khi đăng ký xuất khẩu.

Danh sách này bao gồm nhiều mặt hàng chiến lược của Việt Nam như: gạo, hạt điều, rau củ sấy khô, bột gia vị, thủy sản, sản phẩm từ trứng, dầu thực vật, quả khô và trái cây đông lạnh. Việc phân loại 2.589 mã sản phẩm vào diện phải đăng ký qua cơ quan chức năng cho thấy sự kiểm soát chặt chẽ hơn về mặt pháp lý và chất lượng đầu vào.

Phân tích rủi ro: Tại sao gạo và rau củ sấy bị “soi” kỹ?

Trung Quốc không siết chặt một cách cảm tính mà dựa trên các đánh giá rủi ro thực tế. Đối với mặt hàng gạo, GACC đã chuyển từ quản lý chung nhóm “ngũ cốc” sang quản lý trực tiếp nhóm “gạo”. Điều này nhằm kiểm soát ba nguy cơ chính:

• Sinh vật gây hại: Ngăn chặn các loại sâu bệnh ngoại lai xâm nhập.
• Kim loại nặng: Đặc biệt là dư lượng Cadimi, một chất độc hại tích tụ trong đất và cây trồng.
• Biến đổi gen (GMO): Kiểm soát chặt chẽ các giống gạo không nằm trong danh mục cho phép.

Đối với rau củ sấy và bột gia vị, rủi ro nằm ở các chất phụ gia và chất bảo quản. Các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý dư lượng sulfur dioxide và ethylene oxide (ETO) – những chất thường bị phát hiện vượt ngưỡng trong các lô hàng nông sản sấy, dẫn đến việc bị trả hàng hoặc tiêu hủy.

Quản lý mã số doanh nghiệp: Những điểm mấu chốt tránh ách tắc thông quan

Một sai sót nhỏ trong mã số đăng ký có thể khiến toàn bộ lô hàng bị đình chỉ thông quan. Tuy nhiên, quy định mới có sự phân hóa rõ rệt về hiệu lực mã số:

• Doanh nghiệp có thư giới thiệu: Nếu sản phẩm được sản xuất trong thời gian mã số còn hiệu lực, hàng vẫn được nhập khẩu ngay cả khi tại thời điểm thông quan mã số đã hết hạn (miễn là sản phẩm còn hạn sử dụng).
• Doanh nghiệp tự đăng ký: Mã số bắt buộc phải còn hiệu lực tại thời điểm khai báo nhập khẩu.

Điều này đòi hỏi bộ phận logistics và xuất nhập khẩu của doanh nghiệp phải theo dõi sát sao thời hạn mã số trên hệ thống CIFER của GACC để thực hiện gia hạn kịp thời.

Bước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm: Cuộc chơi của sự minh bạch

Thay vì chỉ kiểm tra hồ sơ lúc nhập hàng (tiền kiểm), Trung Quốc đang chuyển dịch mạnh sang hậu kiểm kết hợp đánh giá rủi ro. Điều này có nghĩa là GACC sẽ theo dõi lịch sử vi phạm của từng doanh nghiệp và từng quốc gia.

Nếu một doanh nghiệp có tỷ lệ lô hàng vi phạm cao hoặc xảy ra sự cố an toàn thực phẩm nghiêm trọng, họ sẽ bị đưa vào “danh sách đen”, dẫn đến việc bị đình chỉ mã số hoặc bị kiểm tra 100% các lô hàng tiếp theo. Đây chính là lúc sự minh bạch trong chuỗi cung ứng trở thành lợi thế cạnh tranh.

Lời khuyên chiến lược để giữ vững thị phần tại Trung Quốc

Khi Trung Quốc không còn là “sân chơi dễ tính”, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy từ “đáp ứng cho xong yêu cầu” sang “xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn”. Dưới đây là các hành động cụ thể:

1. Chuẩn hóa hồ sơ: Đảm bảo mọi thông tin về địa chỉ, mã HS, mã CIQ phải chính xác tuyệt đối bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung.
2. Kiểm soát vùng nguyên liệu: Áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP để kiểm soát dư lượng kim loại nặng và thuốc bảo vệ thực vật ngay từ khâu canh tác.
3. Số hóa truy xuất nguồn gốc: Sử dụng công nghệ để minh bạch hóa hành trình sản phẩm, giúp việc hậu kiểm của GACC trở nên thuận lợi hơn.
4. Cập nhật liên tục: Thường xuyên theo dõi thông báo từ Văn phòng SPS Việt Nam và hệ thống CIFER để không bị bất ngờ trước các thay đổi quy định.

Góc nhìn chuyên gia: Việc siết chặt quy định thực chất là một “cuộc thanh lọc” thị trường. Những doanh nghiệp làm ăn chộp giật, thiếu đầu tư vào chất lượng sẽ bị loại bỏ, nhường chỗ cho những đơn vị chuyên nghiệp. Đây là cơ hội để nông sản Việt nâng tầm giá trị, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá rẻ.

Doanh nghiệp của bạn đã kiểm tra hiệu lực mã số xuất khẩu trên hệ thống CIFER chưa? Hãy hành động ngay hôm nay để tránh rủi ro ách tắc hàng hóa tại cửa khẩu vào tháng 6 tới!