Buôn bán thuốc lá lậu: Đề xuất tăng mức phạt gấp 10 lần để răn đe

Việc đẩy mạnh các chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi buôn bán thuốc lá nhập lậu lên gấp 10 lần đang trở thành tâm điểm tranh luận nhằm bảo vệ ngân sách và thị trường.

Tại tọa đàm “Phòng chống thuốc lá lậu - Thực trạng và hành lang pháp lý trong tình hình mới” diễn ra ngày ²²⁄₄, các chuyên gia và nhà quản lý đã thẳng thắn nhìn nhận về thực trạng đáng báo động của vấn nạn thuốc lá lậu. Đại tá Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, nhấn mạnh thuốc lá lậu không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn là “vòi bạch tuộc” gắn liền với các đường dây tội phạm, đe dọa trực tiếp đến an ninh kinh tế quốc gia.

Thất thu hàng nghìn tỷ đồng và sự yếu thế của chế tài hiện hành

Bà Lê Thị Duyên Hải, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, dẫn chứng số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy mỗi năm ngân sách nhà nước mất đi từ 5.000 đến 6.000 tỷ đồng do thuốc lá lậu. Trong khi các doanh nghiệp hợp pháp phải gồng mình đóng thuế và cạnh tranh sòng phẳng, thì những đối tượng buôn lậu lại hưởng lợi từ việc trốn thuế.

Điểm bất cập lớn nhất nằm ở mức xử phạt hiện tại. Với mức phạt hành chính từ 1-3 triệu đồng (tương đương khoảng 30.000 đồng/bao), nhiều đối tượng coi đây chỉ là “chi phí vận hành” không đáng kể. Bà Hải đề xuất sửa đổi Nghị định ⁹⁸⁄₂₀₂₀ theo hướng tăng mức phạt tối thiểu gấp 10 lần, nhằm triệt tiêu hoàn toàn lợi nhuận kỳ vọng của các tiểu thương buôn bán hàng cấm.

Siết chặt quản lý từ khâu bán lẻ đến biên giới

Ông Nguyễn Chí Nhân, Tổng thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam, cho rằng giải pháp căn cơ là “cắt đứt đầu ra”. Nếu các điểm bán lẻ lo sợ chế tài nghiêm khắc, nguồn cung hàng lậu sẽ tự khắc bị triệt tiêu. Ông đề nghị áp dụng đồng bộ các hình thức bổ sung như tịch thu phương tiện, tước giấy phép kinh doanh vĩnh viễn.

Ở góc độ pháp lý, bà Phan Minh Thủy (VCCI) chỉ ra “lỗ hổng” trong cơ chế xử lý hiện nay: ngưỡng khởi tố hình sự quá cao (1.500 bao) khiến việc xử lý các vụ việc nhỏ lẻ trở nên kém hiệu quả. VCCI kiến nghị áp dụng cơ chế phạt lũy tiến đối với hành vi tái phạm, không phụ thuộc vào định lượng số bao thuốc lá, nhằm tăng tính răn đe.

Cần một chính sách thuế hài hòa

TS Nguyễn Quốc Việt (Đại học Kinh tế, ĐHQG Hà Nội) cho rằng việc tăng mức phạt chỉ là phần ngọn. Để giải quyết triệt để, Việt Nam cần một chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt hài hòa, đi kèm với việc siết chặt kiểm soát chuỗi cung ứng ngay từ biên giới. Theo ông, sự lệch pha trong chính sách thuế chính là kẽ hở khiến thuốc lá lậu có cơ hội “nảy mầm”.

Việc thay đổi khung pháp lý trước khi lộ trình tăng thuế tiêu thụ đặc biệt (dự kiến từ năm 2027) là vô cùng cấp thiết. Bạn nghĩ sao về đề xuất tăng mức phạt gấp 10 lần? Hãy để lại ý kiến đóng góp của bạn dưới phần bình luận để cùng thảo luận về giải pháp bảo vệ thị trường tiêu dùng lành mạnh.